Telangana Speaker Decision: తెలంగాణ రాజకీయాల్లో పార్టీ ఫిరాయింపుల అంశం మళ్ళీ వేడెక్కింది. కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరిన బీఆర్ఎస్ ఎమ్మెల్యేలపై చర్యలు తీసుకోవాలన్న విపక్షాల డిమాండ్కు స్పీకర్ నిర్ణయం ఒక పెద్ద మలుపుగా మారింది. అయితే, ఈ నిర్ణయంపై న్యాయపరంగా ఏం జరగబోతోంది?
కోర్టు విచారణ ఉంటుందా?
ఖచ్చితంగా ఉండే అవకాశం ఉంది. స్పీకర్ నిర్ణయాన్ని సవాలు చేస్తూ కోర్టుకు వెళ్లే హక్కు పిటిషనర్లకు (బీఆర్ఎస్ నేతలకు) ఉంటుంది. సాధారణంగా ఇలాంటి సందర్భాల్లో జరిగే పరిణామాలు ఇవే:
- హైకోర్టులో పిటిషన్: స్పీకర్ నిర్ణయం ఏకపక్షంగా ఉందనో లేదా నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఉందనో పేర్కొంటూ బీఆర్ఎస్ నేతలు తెలంగాణ హైకోర్టును ఆశ్రయించవచ్చు.
- సుప్రీంకోర్టు మార్గదర్శకాలు: గతంలో పలు కేసులలో (ఉదాహరణకు మణిపూర్ ఎమ్మెల్యేల కేసు) పార్టీ ఫిరాయింపులపై స్పీకర్ నిర్ణయం తీసుకోవడంలో జాప్యం చేసినా లేదా వివాదాస్పద నిర్ణయాలు తీసుకున్నా సుప్రీంకోర్టు జోక్యం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి.
- న్యాయ సమీక్ష (Judicial Review): స్పీకర్ తీసుకున్న నిర్ణయం “న్యాయ సమీక్ష” పరిధిలోకి వస్తుంది. అంటే, స్పీకర్ నిర్ణయంలో రాజ్యాంగ ఉల్లంఘన జరిగిందని కోర్టు భావిస్తే, ఆ నిర్ణయాన్ని పునఃసమీక్షించమని ఆదేశించవచ్చు.
Telangana Speaker Decision: బీఆర్ఎస్ వాదన ఏమిటి?
పార్టీ గుర్తుపై గెలిచి మరో పార్టీలో చేరడం రాజ్యాంగంలోని 10వ షెడ్యూల్ (Anti-Defection Law) ప్రకారం నేరమని, దీనిపై స్పీకర్ కఠిన నిర్ణయం తీసుకోవాల్సి ఉండగా పిటిషన్లను కొట్టివేయడం అన్యాయమని బీఆర్ఎస్ నేతలు వాదిస్తున్నారు. అందుకే వారు తదుపరి న్యాయ పోరాటానికి సిద్ధమవుతున్నారు.
ఎమ్మెల్యేలకు ఉన్న రక్షణ ఏమిటి?
సాంకేతిక కారణాల వల్ల లేదా ఫిర్యాదులో సరైన ఆధారాలు లేవనే కారణంతో స్పీకర్ వీటిని డిస్మిస్ చేశారు. కోర్టు విచారణ చేపట్టినప్పటికీ, అసెంబ్లీ వ్యవహారాల్లో స్పీకర్దే అంతిమ నిర్ణయం అనే వాదనను అధికార పక్షం వినిపించే అవకాశం ఉంది.
తెలుసుకోవాల్సిన చట్టం: 10వ షెడ్యూల్ – పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం
భారత రాజ్యాంగంలోని 10వ షెడ్యూల్ ప్రకారం ఎన్నికైన ప్రజాప్రతినిధులు (ఎమ్మెల్యేలు లేదా ఎంపీలు) పార్టీ మారకుండా ఉండేందుకు 1985లో 52వ సవరణ ద్వారా ఈ చట్టాన్ని తీసుకొచ్చారు. దీనిలోని ముఖ్య అంశాలు ఇవే:
- ఎప్పుడు అనర్హత వేటు పడుతుంది?: > 1. పార్టీ గుర్తుపై గెలిచిన సభ్యుడు స్వచ్ఛందంగా ఆ పార్టీ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేసినా. 2. పార్టీ నిర్ణయానికి (Whip) విరుద్ధంగా అసెంబ్లీలో ఓటు వేసినా లేదా ఓటింగ్కు దూరంగా ఉన్నా.
- మినహాయింపులు: ఏదైనా పార్టీలోని 2/3 వంతు (రెండొంతుల) సభ్యులు కలిసి మరో పార్టీలో విలీనమైతే వారిపై అనర్హత వేటు పడదు.
- నిర్ణయాధికారం: ఎమ్మెల్యేలపై అనర్హత వేటు వేయాలా? వద్దా? అనే తుది నిర్ణయాధికారం కేవలం అసెంబ్లీ స్పీకర్కు మాత్రమే ఉంటుంది.
- కోర్టు జోక్యం: స్పీకర్ నిర్ణయం తీసుకున్న Telangana Speaker Decision తర్వాత, ఆ నిర్ణయం రాజ్యాంగబద్ధంగా ఉందో లేదో అని కోర్టులు న్యాయ సమీక్ష (Judicial Review) చేసే అవకాశం ఉంది.